Ana Sayfa Arama Galeri Video Yazarlar
Kategoriler
Servisler
Nöbetçi Eczaneler Sayfası Nöbetçi Eczaneler Hava Durumu Puan Durumu
Sosyal Medya
Ekin Harmancı
Ekin Harmancı

İspanya’da iş var, ev yok: Konut krizi bir sanayi sorununa dönüşünce Bursa’ya ne söylüyor?

11 Kasım sabahı Madrid’in ana caddesi Gran Vía’da mağazalar kepenk indirdi, Barselona metrosu yoğun saatler dışında sefer yapmadı. Sendikaların açıkladığına göre dört milyon kişinin katıldığı genel grev, İspanya’nın 2012’den bu yana ilk genel grevi. Grevi çağıran iki büyük sendika UGT ve CCOO’nun sloganı üç kelimeden oluşuyordu: ücret, konut, fiyatlar. Listenin ortasındaki kelime artık ülkenin siyasetini belirliyor. Hükümetin kiracıları korumayı amaçlayan iki kararnamesi ekim başında mecliste reddedilince Başbakan Pedro Sánchez ülkeyi 29 Kasım’da erken seçime götürdü.

İşin tuhaf yanı, bu öfke Avrupa’nın en iyi giden büyük ekonomisinde yükseliyor. İspanya ekonomisi üçüncü çeyrekte yüzde 0,6, yıllık bazda yüzde 2,7 büyüdü. İspanya İstatistik Enstitüsü’nün (INE) işgücü anketine göre çalışan sayısı 22,85 milyonla rekor düzeyde. Yani sorun işsizlik değil. Sorun, iş sahibi olmanın artık ev sahibi olmaya, hatta düzgün bir kiraya yetmemesi. Bu, Türkiye’de ve özellikle göç alan sanayi kentlerimizde sorulması gereken bir soruyu gündeme getiriyor: Büyüme konuta dönüşmezse ne olur?

Rakamlar uçurumun boyutunu gösteriyor. INE verilerine göre İspanya’da konut fiyatları 2015-2025 arasında yüzde 84,6 arttı. Ortalama brüt yıllık ücret ise 2015-2024 döneminde yüzde 27,85 artışla 29.540 avroya çıktı. Fark kapanmıyor, açılıyor: konut fiyatları bu yılın ikinci çeyreğinde yıllık yüzde 12,2 yükseldi, ücret artışları yüzde 3-4 bandında. Avrupa İstatistik Ofisi Eurostat’ın konut fiyatlarını kişi başı harcanabilir gelirle karşılaştıran göstergesi de aynı şeyi söylüyor: 2015-2025 arasında bu oran AB genelinde yüzde 6,8, Almanya’da yüzde 1,6 yükselirken İspanya’da yüzde 24,5 arttı.

Kirada tablo daha da sert. İspanya Gençlik Konseyi’nin derlediği verilere göre ortalama kira aylık 1.176 avro; bir gencin ortalama aylık maaşı ise 1.190 avro. İspanya Merkez Bankası’nın yıllık raporuna göre kiracı hanelerin onda dördü gelirinin yüzde 40’ından fazlasını kiraya veriyor.

Sorun talepte değil, arzda

Bu tablonun arkasında karmaşık bir sır yok; inşa edilen konut, kurulan haneye yetişmiyor. İspanya Merkez Bankası’nın tahminine göre 2021-2025 arasında yaklaşık 750 bin konutluk açık birikti ve bu açığın 2028’e kadar bir milyonu aşması bekleniyor. Banka verilerini aktaran haberlere göre yalnızca 2025’te yaklaşık 225 bin yeni hane kurulurken tamamlanan konut sayısı 92 bin civarında kaldı. Kabaca her yeni konuta iki buçuk yeni hane düştü.

Talebi büyüten unsurların bir kısmı aslında ekonominin başarı hikâyesinin parçası. İspanyol basınının INE verilerine dayanan haberlerine göre üçüncü çeyrekteki istihdam artışının tamamı yabancı uyruklu çalışanlardan geldi. Turizm ve yabancı alıcı talebi de kıyı bölgelerinde baskıyı artırıyor. Tapu sicilcileri birliğinin verilerine göre üçüncü çeyrekte yabancıların konut alımlarındaki payı yüzde 16 ile rekor kırdı; Balear Adaları’nda bu oran yüzde 37. Ama bu bölgesel etkiyi ülke geneline genellemek yanıltıcı olur: yabancı payının yüzde 30’un altında kaldığı Madrid bölgesi, metrekaresi ortalama 4.565 avroyla ülkenin en pahalı konut piyasası.

Fiyatın artık hacmi boğduğuna dair işaretler de var. Aynı sicil verilerine göre üçüncü çeyrekte konut satışları yıllık yüzde 5,9 geriledi ve üst üste üçüncü çeyrek düştü. Fiyatlar rekor kırarken işlem sayısının azalması, alım gücünün sınırına gelindiğini gösteriyor.

Çözüm konusunda İspanya’da uzlaşma yok. Hükümet kira artışlarına sınır ve kiracı koruması savunuyor. CCOO, kamu konutuna on yıl boyunca her yıl milli gelirin en az yüzde 1’inin ayrılmasını istiyor. Sendikanın genel sekreteri Unai Sordo’nun kendi ifadesi sorunun ücret pazarlığıyla çözülemeyeceğini kabul ediyor: hiçbir ücret politikası yıllık yüzde 12’lik konut fiyatı artışıyla baş edemez. Madrid’deki San Pablo-CEU Üniversitesi’nden iktisatçı Rafael Pampillón ise arsa, imar ve izin süreçlerinin hızlanması gerektiğini, yani asıl meselenin arz olduğunu vurguluyor. Avrupa Komisyonu da İspanya’da uygun fiyatlı ve sosyal kiralık konut stokunun yetersizliğine dikkat çekiyor. Kira tavanı mevcut kiracıyı korurken yeni arzı caydırabilir; inşaat ise yıllar alır. İki cephe de haklı, ama hiçbiri hızlı sonuç vaat etmiyor.

İşverenler cephesinden gelen bir uyarı belki de en öğreticisi. İspanya’nın en büyük iş dünyası örgütü CEOE’nin başkan yardımcısı Angela de Miguel greve karşı çıkarken bir noktayı kabul etti: Konut kıtlığı küçük işletmelerin eleman bulmasını da zorlaştırıyor. Konut krizi, bir noktadan sonra sanayi ve hizmet sektörünün işgücü sorununa dönüşüyor.

Türkiye’de tablo ters, ama ruhsatlar uyarıyor

Türkiye’den bakınca ilk izlenim farklı. Merkez Bankası’nın Konut Fiyat Endeksi’ne göre eylülde konut fiyatları yıllık nominal yüzde 22,3 artarken enflasyondan arındırıldığında yüzde 5,7 geriledi. Yeni kiracılardan istenen kiralar nominal yüzde 26,6 artarak reel olarak yüzde 2,4 düştü. Yani İspanya’nın aksine Türkiye’de konut fiyatları şu an enflasyonun gerisinde kalıyor. Ancak bu, konutun erişilebilir olduğu anlamına gelmiyor. Eylüldeki satışların yalnızca yüzde 16,4’ü krediyle yapıldı; yüksek faiz ortamında alıcıların büyük çoğunluğu konutu peşin ya da birikimiyle alıyor.

İspanya’nın asıl uyarısı başka bir göstergede yatıyor. TÜİK verilerine göre bu yılın ikinci çeyreğinde yapı ruhsatı verilen daire sayısı bir yıl öncesine göre yüzde 9,5 azaldı. Aynı dönemde yapı kullanma izni alan daire sayısı yüzde 10,7 arttı; yani bugün tamamlanan konutlar geçmiş yılların ruhsatlarından geliyor. Ruhsattaki gerileme yarının arzına dair bir işaret. İspanya’nın deneyimi, inşaatın hane oluşumunun gerisinde kaldığı birkaç yılın birikerek büyük bir açığa dönüşebildiğini gösteriyor. Reel fiyatlardaki düşüş bu sinyali gölgelememeli.

Türkiye’nin İspanya’ya göre güçlü bir kartı da var: devletin doğrudan konut üretme kapasitesi. TOKİ’nin 500 bin sosyal konut projesinde Bursa’ya 17 bin 225 konut ayrıldı ve hak sahipleri şubatta kurayla belirlendi. İspanya’da Avrupa Komisyonu’nun eksikliğini vurguladığı sosyal konut stoku tam da bu tür bir araç. Yine de projenin etkisi, konutların ne zaman teslim edileceğine ve işin olduğu yere ne kadar yakın olacağına bağlı.

Bursa için konut bir sanayi meselesi

Bursa şu an alarm vermiyor. Merkez Bankası’nın bölgesel verisine göre Bursa, Eskişehir ve Bilecik’i kapsayan bölgede yeni kiracı kiraları eylülde yıllık yüzde 23 arttı; Türkiye ortalamasının (yüzde 26,6) ve İstanbul’un (yüzde 35,5) belirgin biçimde altında. Konut fiyatlarındaki yıllık artış ise yüzde 22,1 ile ülke ortalamasına yakın. Kentte eylülde 4.534 konut satıldı; satışlar yıllık yüzde 16,3 düşerken krediyle yapılan satışlar yüzde 9,1 arttı.

Ancak Bursa’nın ekonomik modeli, İspanya’nın bugün yaşadığı baskıya açık bir yapıya sahip. Kentin nüfusu 2025’te 24 bin 393 kişi artarak 3 milyon 263 bini geçti; TÜİK’e göre Bursa, yurt dışından en çok göç alan beşinci il. İŞKUR verilerine göre mart ayında kentteki 3.415 açık iş ilanının büyük kısmı organize sanayi bölgelerinden ve üretim yapan firmalardan geliyordu. Sanayi, işgücünü dışarıdan çektikçe konut talebi de büyüyor. Bu talep, fabrikaya makul mesafede ve makul fiyatla karşılanamazsa, maliyet ya ücret talebi olarak işverene ya da uzun yol ve kalabalık hane olarak çalışana yansır. CEOE’nin İspanya’da itiraf ettiği sorun tam da bu.

İspanya’nın bu hafta verdiği ders, güçlü büyümenin ve rekor istihdamın kendi başına refah anlamına gelmediği. Konut arzı nüfus ve işle aynı hızda büyümezse, büyümenin faturası kira olarak geri döner ve hiçbir ücret zammı bu farkı kapatamaz. Türkiye’de reel fiyatların gerilediği bu dönem, bir nefes alanı. Bursa için o alanın değerlendirilmesi, konutu sosyal politika başlığından çıkarıp organize sanayi bölgelerinin planlamasıyla birlikte düşünmekten geçiyor.

YAZARLAR
TÜMÜ

SON HABERLER