Nöbetçi Eczaneler
Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından Hatay’da tarımsal üretimin ekolojik, ekonomik ve toplumsal açıdan güçlendirilmesi amacıyla başlatılan Tarımsal Üretimde Onarıcı Dönüşüm Projesi üçüncü yılında ilerlemeyi sürdürüyor.
Buğday Derneği tarafından Aralık 2023’te hayata geçirilen proje kapsamında üreticilerin doğa dostu agroekolojik tarım yöntemlerine geçmesi, toprak ve su kaynaklarının korunması, biyoçeşitliliğin desteklenmesi ve deprem sonrasında zarar gören pazarlama kanallarının yeniden oluşturulması hedeflendi.
Projenin başlangıcında iki aylık ihtiyaç ve potansiyel belirleme çalışmasının ardından karakılçık buğdayı, narenciye, nar, domates, biber ile tıbbi ve aromatik bitkilere odaklanan toplam 120 üreticiyle çalışma başlatıldı.
Çiftçilere agroekolojik üretim desteği
Projenin ilk iki yılında üreticilere agroekoloji, toprak onarımı, su yönetimi, doğal yöntemlerle hastalıklarla mücadele, kooperatifçilik, tarım finansmanı ve dijital pazarlama konularında teorik ve uygulamalı eğitimler verildi.
Toprak analizlerinin yanı sıra organik gübre, biyostimülant, kompost düzenekleri, dal öğütme makinesi ve biyolojik mücadele preparatları gibi çeşitli destekler de sağlandı. Üreticilere tohumdan hasada kadar teknik danışmanlık sunulurken, rehber kitaplar ve eğitim materyalleriyle agroekolojik üretime geçiş desteklendi.
Proje kapsamında farklı bölgelerde agroekolojik üretim yapan çiftçiler ile Hatay’daki üreticiler arasında deneyim aktarımı da gerçekleştirildi. Böylece çiftçilerin hem yeni üretim yöntemleri öğrenmesi hem de kendi deneyimlerini çevrelerindeki üreticilerle paylaşması amaçlandı.
Deprem sonrası dayanışma üreticilere güç verdi
Proje yalnızca tarımsal üretime odaklanmadı. Depremin ardından kayıp, belirsizlik ve stres yaşayan üreticilere yönelik psikoeğitim ve grup terapisi çalışmaları da düzenlendi.
Uluslararası Travma Önleme ve Rehabilitasyon Merkezi (UTÖMER) psikologlarının işbirliğiyle gerçekleştirilen çalışmaların, üreticilerin yeniden bir araya gelmesine ve toprağa dönerek üretime odaklanmasına katkı sağladığı belirtildi.
Üreticiler, proje sayesinde deprem sonrasında yeniden toprağa yöneldiklerini, diğer çiftçilerle bir araya gelmenin iyileşme süreçlerine katkı sunduğunu ifade etti.
Doğrudan pazarlama çiftçinin gelirini artırdı
Agroekolojik üretime geçen çiftçilerin ürünleri pazarlama öncesinde akredite laboratuvarlarda analiz edilerek pestisit içermediği belgelendi. Ardından yaş ve işlenmiş ürünler için doğrudan ve dayanışmacı pazarlama kanalları oluşturuldu.
Karakılçık buğdayı, domates, biber ve narenciye gibi ürünler kadın kooperatifleri ve işleme birimleri aracılığıyla un, bulgur, salça, nar ekşisi ve kurutulmuş ürünlere dönüştürülerek katma değerli ürünler haline getirildi.
Narenciyeler ise perakende siparişler, toptan alımlar, aşevleri ve konteyner kentlere yönelik bağış kampanyaları aracılığıyla tüketici ve ihtiyaç sahiplerine ulaştırıldı.
Proje kapsamında yapılan analiz ve anketlere göre, sağlanan girdiler ve çiftçilerin kendi hazırladığı doğal preparatlar üretim maliyetlerinde tasarruf sağladı. Üreticilerin ürünlerini kendi belirledikleri fiyatlarla satması sayesinde tüccar kanallarına kıyasla en az iki kat daha yüksek gelir elde edildiği bildirildi.
Karakılçık buğdayında üretim 100 dönüme çıktı
Projenin öne çıkan sonuçlarından biri, Hatay’ın yerel ürünlerinden karakılçık buğdayının agroekolojik yöntemlerle yeniden yaygınlaştırılması oldu.
Amik Ovası’nda ilk kez doğa dostu yöntemlerle yetiştirilen karakılçık buğdayında üretim, projenin ilk yılında bir üreticiyle başladı. Üçüncü yılda üretici sayısı 12’ye, ekim alanı ise 26 dönümden 100 dönüme yükseldi.
İlk üretim döneminde elde edilen 5 ton karakılçık buğdayının tamamının alıcı bulduğu belirtildi.
Üreticiler ayrıca ürün çeşitliliğini artırarak özellikle narenciye ağırlıklı üretimin oluşturduğu ekonomik riskleri azaltmayı hedefliyor. Farklı ürünlerin yetiştirilmesinin çiftçilerin hem ekonomik hem de ekolojik krizlere karşı dayanıklılığını artırması bekleniyor.
33 üretici Hatay Ekolojik Üretim Birliği’ni kurdu
Projenin eğitim, üretim, pazarlama ve örgütlenme olmak üzere dört temel ayağı bulunuyor. Üçüncü yılın sonunda agroekolojik üretim konusunda deneyim kazanan üreticiler, proje sonrasında da sürdürülebilir üretime devam etmek amacıyla örgütlenme yoluna gitti.
Bu kapsamda 33 üreticinin katılımıyla Hatay Ekolojik Üretim Birliği kuruldu. Birliğin kooperatife dönüşmesi için çalışmalar sürerken, Buğday Derneği de kuruluş sürecinde üreticilere yönerge, tüzük ve örgütlenme konularında danışmanlık desteği sağlıyor.
Proje, Hatay’da deprem sonrası tarımsal üretimin yeniden canlandırılmasının yanı sıra, üreticilerin doğayla uyumlu yöntemlere geçmesini, yerel ürünlerin korunmasını ve çiftçilerin kendi örgütlenmeleri üzerinden daha güçlü bir ekonomik yapı oluşturmasını hedefliyor.