Nöbetçi Eczaneler
Küresel gıda ve gübre piyasalarında jeopolitik gerilimler, enerji maliyetlerindeki yükseliş, ticaret yollarındaki aksamalar ve aşırı hava olaylarının etkisi sürüyor. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre küresel gıda fiyatları ağustosta Kasım 2022’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
FAO Gıda Fiyat Endeksi, ağustosta bir önceki aya göre yüzde 1,9 artarak 133,3 puana yükseldi. Endeks, yıllık bazda ise yüzde 2,5 arttı. Buna karşın fiyatlar, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın başlamasının ardından Mart 2022’de görülen tarihi seviyenin altında kaldı.
Ağustosta endekste yer alan tahıl, bitkisel yağ, et, süt ürünleri ve şeker gruplarının tamamında fiyat artışı görüldü.
Şeker fiyatında dikkat çeken yükseliş
Şeker fiyatları ağustosta aylık bazda yüzde 11,9 artarak Haziran 2025’ten bu yana en yüksek seviyesine ulaştı.
Avrupa Birliği’nde sıcak ve kurak hava nedeniyle şeker pancarı veriminin düşeceği beklentisi, Asya’daki üretime ilişkin hava koşulları endişeleri, Brezilya’nın orta-güney bölgesindeki üretim kaybı ve Hindistan’ın gümrüksüz ham şeker ithalatına yönelik kararı fiyatları destekledi.
Aynı dönemde tahıl fiyatları yüzde 2,2, süt ürünleri yüzde 2,3 ve et fiyatları yüzde 1 yükseldi.
Buğday fiyatları, Karadeniz’de ihracata ilişkin sorunlar ile Avrupa’daki sıcak ve kurak hava koşullarının etkisiyle aylık yüzde 2,6, yıllık yüzde 15 arttı.
Mısır fiyatları da ABD ve Avrupa Birliği’ndeki üretime ilişkin endişeler, yem ve etanol talebindeki artış ile Ukrayna’nın ihracatındaki aksaklıkların etkisiyle yüzde 2,5 yükseldi. Pirinç fiyatlarında ise yüzde 0,5 artış kaydedildi.
Bitkisel yağ fiyatları da güçlü ithalat talebi ve Güneydoğu Asya’da üretimin olumsuz hava koşullarından etkilenebileceğine ilişkin endişelerle Haziran 2022’den bu yana en yüksek seviyesine çıktı.
Küresel tahıl üretiminde düşüş bekleniyor
FAO, küresel tahıl üretiminin bu yıl geçen yıla kıyasla yüzde 2 azalarak 2 milyar 980 milyon tona gerilemesini bekliyor.
Dünya mısır üretiminin 1 milyar 309 milyon ton, buğday üretiminin 810,7 milyon ton ve pirinç üretiminin 553,1 milyon ton seviyesinde gerçekleşeceği tahmin ediliyor.
Küresel tahıl stokları halen makul seviyelerde bulunsa da üretim ve ticarette yaşanan sorunlar, piyasalardaki arz endişelerini artırıyor.
Gübre fiyatları zirveden geriledi
Gıda fiyatlarındaki yükselişe eşlik eden bir diğer önemli unsur ise gübre maliyetleri oldu.
Dünya Bankası verilerine göre küresel gübre fiyat endeksi, haziranda 156,1 puan seviyesindeyken ağustosta 146,4 puana geriledi. Böylece endeks haziran-ağustos döneminde yüzde 6,2 düştü.
Ürenin ton fiyatı aynı dönemde yüzde 13,9 azalarak 453,1 dolardan 390 dolara indi. Triple süper fosfatın (TSP) fiyatı yüzde 4,2 düşüşle 735,6 dolardan 704,4 dolara, potasyum klorürün fiyatı ise yüzde 3,9 gerileyerek 402,5 dolardan 386,9 dolara düştü.
Buna karşılık diamonyum fosfatın (DAP) ton fiyatı yüzde 1,2 artarak 793,5 dolara, fosfat kayanın fiyatı ise yüzde 8,3 yükselerek 170 dolara çıktı.
Gübre fiyatlarındaki son düşüşte, Orta Doğu’daki çatışmaların ilk döneminde oluşan arz endişelerinin kısmen azalması etkili oldu. Alternatif üreticilerin ihracatlarını artırması, Rusya ve ABD’nin pazardaki payındaki yükseliş ve ithalatçı ülkelerin tedarik kaynaklarını çeşitlendirmesi de arz baskısını hafifletti.
Yüksek fiyatlar nedeniyle bazı alıcıların gübre alımlarını ertelemesi veya azaltması da özellikle üre fiyatlarındaki düşüşü destekledi.
Dünya Bankası’ndan gübre fiyatı beklentisi
Dünya Bankası, Orta Doğu’daki çatışmaların enerji ve gübre piyasaları üzerindeki etkisi nedeniyle gübre fiyatlarının 2026 genelinde ortalama yüzde 31 artacağını öngörüyor.
Yüksek enerji maliyetleri, Hürmüz ve Babulmendeb boğazlarındaki gemi trafiğine ilişkin aksamalar, olumsuz hava koşulları, Karadeniz ticaretindeki belirsizlikler ve fosfat arzındaki sıkılığın önümüzdeki dönemde küresel gıda fiyatları üzerinde yukarı yönlü risk oluşturmaya devam edebileceği değerlendiriliyor.