Büyük işletmeler dış ticarette ağırlığını korudu

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri, 2025 verileri, dış ticaretin işletme ölçeğine ve faaliyet alanlarına göre dağılımını ortaya koydu.

Dış ticaret verileri ile iş kayıtları sistemindeki girişimlerin ana faaliyet türü ve çalışan sayısı bilgilerinin eşleştirilmesiyle hazırlanan verilere göre, 2025 yılında 166 bin 459 girişim ihracat, 323 bin 769 girişim ise ithalat yaptı. İhracat yapan girişimlerin yaklaşık tamamının, ithalat yapan girişimlerin ise yüzde 99,9’unun bilgilerine ulaşıldı.

İhracatın yarıya yakını büyük işletmelerden

2025 yılında toplam ihracatın yüzde 46,1’i 250 ve üzeri çalışanı bulunan büyük ölçekli girişimler tarafından gerçekleştirildi.

İhracatta mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin payları ise sırasıyla yüzde 18,3, yüzde 17,3 ve yüzde 18,3 oldu.

Buna karşın ihracat yapan girişimlerin sayısal dağılımında mikro işletmeler açık ara öne çıktı. 1-9 kişi çalışanı bulunan mikro ölçekli girişimler, ihracat yapan tüm girişimlerin yüzde 74,2’sini oluşturdu.

İthalatta büyük işletmelerin payı yüzde 59,4

Büyük ölçekli girişimlerin dış ticaretteki ağırlığı ithalatta daha da belirginleşti.

Toplam ithalatın yüzde 59,4’ü 250 ve üzeri çalışanı bulunan büyük ölçekli girişimler tarafından gerçekleştirildi. Bu işletmeler, toplam ithalat yapan girişimlerin yalnızca yüzde 1,1’ini oluşturdu.

İthalatta mikro ölçekli girişimlerin payı yüzde 10,7 olurken, küçük ölçekli girişimlerin payı yüzde 11,9, orta ölçekli girişimlerin payı ise yüzde 18 olarak kaydedildi.

İhracatın yüzde 57,6’sı sanayi sektöründen

Girişimlerin ana faaliyet alanlarına göre değerlendirildiğinde, ihracatın yüzde 57,6’sını sanayi sektöründe faaliyet gösteren girişimler gerçekleştirdi. Sanayi sektörünün ithalattaki payı ise yüzde 45,4 oldu.

Ana faaliyeti ticaret olan girişimlerin ihracattaki payı yüzde 37,7, ithalattaki payı ise yüzde 37,8 olarak gerçekleşti.

Sanayi sektörünün ihracatında büyük işletmelerin ağırlığı dikkat çekti. 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimler, sanayi sektörünün ihracatının yüzde 70,3’ünü gerçekleştirdi.

Ticaret sektörünün ihracatında ise 1-249 çalışanı bulunan küçük ve orta ölçekli girişimler yüzde 89’luk payla öne çıktı.

İthalatta da sanayi sektöründe büyük işletmelerin ağırlığı görüldü. Büyük ölçekli girişimlerin sanayi sektörü ithalatındaki payı yüzde 80,7 oldu.

Sanayi ihracatında AB ülkeleri ilk sırada

Ana faaliyeti sanayi olan girişimler, ihracatlarının yüzde 49,2’sini Avrupa Birliği’nin 27 üyesine gerçekleştirdi.

Bu girişimlerin ihracatında AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerinin payı yüzde 14,3, Yakın ve Orta Doğu ülkelerinin payı ise yüzde 10,9 oldu.

AB 27 ülkelerine gerçekleştirilen toplam ihracatın yüzde 66,3’ünü sanayi sektöründeki, yüzde 30,5’ini ticaret sektöründeki, yüzde 3,3’ünü ise diğer sektörlerdeki girişimler gerçekleştirdi.

Sanayi sektöründeki girişimlerin ithalatında ise AB 27 ülkeleri yüzde 35,3 ile ilk sırada yer aldı. Bunu yüzde 25,9 ile diğer Asya ülkeleri ve yüzde 15,9 ile AB üyesi olmayan Avrupa ülkeleri izledi.

İmalat sanayi ihracatında sanayi işletmeleri önde

İmalat sanayi ürünleri ihracatının yüzde 59,5’i ana faaliyeti sanayi olan girişimler tarafından gerçekleştirildi. Ticaret sektöründeki girişimlerin payı ise yüzde 36,3 oldu.

Ana faaliyeti sanayi olan girişimlerin ihracatının yüzde 97,6’sını imalat sanayi ürünleri oluşturdu. Bu girişimlerin ihracatında madencilik ve taş ocakçılığı ürünlerinin payı yüzde 1,0, tarım, ormancılık ve balıkçılık ürünlerinin payı ise yüzde 0,8 oldu.

İmalat sanayi ürünleri ithalatında ise ticaret sektöründeki girişimler yüzde 43,5 ile ilk sırada yer aldı. Sanayi sektörünün payı yüzde 43,1, diğer sektörlerin payı yüzde 13,3 olarak gerçekleşti.

İlk 500 girişim ihracatın yüzde 51’ini yaptı

Dış ticaretteki yoğunlaşma da 2025 verilerinde dikkat çekti.

En fazla ihracat yapan ilk 500 girişim, Türkiye’nin toplam ihracatının yüzde 51’ini gerçekleştirdi. İlk 500 girişimin ithalattaki payı ise yüzde 64,8 oldu.

En fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin toplam ihracattaki payı yüzde 8,9 olarak hesaplanırken, en fazla ithalat yapan ilk 5 girişim toplam ithalatın yüzde 13,8’ini gerçekleştirdi.

Sanayi sektöründe en fazla ihracat yapan ilk 5 girişimin sektör ihracatındaki payı yüzde 14,8 olurken, ticaret sektöründe ilk 5 girişimin payı yüzde 11,5 olarak gerçekleşti.

İthalat yapan girişimlerin yüzde 84,6’sı tek ülkeden alım yaptı

Girişimlerin dış ticaret yaptığı ülke sayısına bakıldığında ihracat ve ithalat arasında önemli bir fark ortaya çıktı.

İhracat yapan girişimlerin yüzde 39’u yalnızca tek ülkeye ihracat yaptı. İki ülkeye ihracat yapan girişimlerin oranı yüzde 14,8 olurken, 20 ve daha fazla ülkeye ihracat yapan girişimlerin oranı yüzde 3,2’de kaldı.

Bununla birlikte, 20 ve daha fazla ülkeye ihracat yapan az sayıdaki girişim, toplam ihracatın yüzde 57,4’ünü gerçekleştirdi.

İthalatta ise tek ülkeye bağımlılık çok daha yüksek oldu. İthalat yapan girişimlerin yüzde 84,6’sı tek ülkeden ürün alırken, iki ülkeden ithalat yapanların oranı yüzde 6,1 olarak gerçekleşti.

20 ve daha fazla ülkeden ithalat yapan girişimlerin oranı yalnızca yüzde 0,8 olmasına karşın, bu girişimler toplam ithalatın yüzde 52,5’ini gerçekleştirdi.