Avrupa Birliği (AB), Suriye ile ekonomik ve ticari ilişkilerini geliştirmek amacıyla yaklaşık 18 yıldır bekleyen ortaklık anlaşmasını yeniden gündemine aldı. AB dışişleri bakanları, 16 Kasım’da Brüksel’de gerçekleştirdikleri toplantıda, 2008 yılında hazırlanan ancak imzalanmayan anlaşmanın sonuçlandırılması yönünde ilerleme sağlanmasını destekledi.
AB’nin bu girişimi, Suriye’nin yeniden inşa sürecinde Avrupa sermayesinin ve ticari ilişkilerin güçlendirilmesi açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Brüksel yönetimi, mevcut anlaşmayı imzaya hazırlarken günümüzün siyasi ve ekonomik koşullarına uygun yeni bir metin üzerinde de çalışmayı planlıyor.
2008’de paraflanan anlaşma yeniden gündemde
AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikaları Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, dışişleri bakanlarının Suriye ile ilişkilerin kapsamlı biçimde geliştirilmesini desteklediğini açıkladı.
14 Aralık 2008’de paraflanan ortaklık anlaşması, dönemin Beşar Esad yönetiminin insan hakları uygulamalarına ilişkin endişeler nedeniyle imzalanmamıştı. Taraflar arasındaki ekonomik ilişkiler ise daha önce 1977 tarihli İşbirliği Anlaşması çerçevesinde yürütülüyordu. Ancak 2011’de başlayan iç savaşın ardından bu anlaşmanın uygulanması da bazı ürünler bakımından askıya alınmıştı.
Yeni girişim, 2008 tarihli metnin yeniden müzakere edilmesini beklemeden imzalanmasını, ardından değişen koşullara uygun güncel bir anlaşma hazırlanmasını öngörüyor. AB yönetimi, mevcut metnin imzalanması için gerekli teknik ve hukuki hazırlıkları üye ülkelerle birlikte yürütecek. Yeni anlaşma için ise AB Konseyinden müzakere yetkisi alınması hedefleniyor.
Henüz imzalanmış veya yürürlüğe girmiş yeni bir serbest ticaret anlaşması bulunmuyor. Gümrük tarifeleri ve ticari uygulamalarda yapılabilecek değişikliklerin kapsamı, müzakerelerin ve hukuki sürecin tamamlanmasının ardından netleşecek.
AB ile Suriye arasındaki ticaret 556 milyon euro
Avrupa Komisyonu verilerine göre, AB ile Suriye arasındaki mal ticaretinin toplam büyüklüğü 2025 yılında 556 milyon euro oldu. Bu dönemde AB’nin Suriye’ye ihracatı 391 milyon euro, Suriye’den ithalatı ise 165 milyon euro olarak gerçekleşti. Böylece AB, Suriye ile ticaretinde 226 milyon euro fazla verdi.
Mevcut ticaret hacmi, iki taraf arasındaki ekonomik ilişkilerin sınırlı boyutunu ortaya koyuyor. Ancak Suriye’de siyasi istikrarın güçlenmesi ve yeniden inşa çalışmalarının hızlanması, ticaret ve yatırım ilişkilerinin büyümesi için yeni fırsatlar yaratabilir.
Ortaklık anlaşmasının imzalanmasıyla ticari ilişkiler için daha öngörülebilir bir hukuki çerçeve oluşturulması hedefleniyor. Anlaşmanın siyasi diyalog, ekonomik iş birliği ve yatırımların geliştirilmesine yönelik hükümler içermesi bekleniyor.
Suriye’ye 620 milyon euroluk destek paketi
AB’nin ortaklık girişimi, Suriye’nin ekonomik toparlanmasını desteklemeye yönelik mali yardım programlarıyla birlikte yürütülüyor. Brüksel yönetimi, 2026 ve 2027 yılları için yaklaşık 620 milyon euro tutarında destek paketi açıkladı. Kaynağın insani yardım, ekonomik toparlanma ve kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi amacıyla kullanılması planlanıyor.
AB, Suriye’nin yeniden inşasının yalnızca mali yardımlarla tamamlanamayacağına, uzun vadeli kalkınma için özel sektör yatırımlarının da artırılması gerektiğine işaret ediyor. Ortaklık anlaşmasıyla Avrupa şirketlerinin Suriye pazarındaki faaliyetleri için daha kapsamlı bir iş birliği zemini oluşturulması amaçlanıyor.
Bununla birlikte ekonomik yakınlaşmanın belirli koşullara bağlı olacağı belirtiliyor. AB dışişleri bakanları, Suriye’deki siyasi geçiş sürecinin kapsayıcı yürütülmesi, insan haklarının korunması ve hukukun üstünlüğü alanlarında somut ilerleme sağlanması gerektiğini vurguladı. Güncellenmesi planlanan ortaklık anlaşmasında bu koşulların daha açık biçimde düzenlenmesi bekleniyor.
AB’nin Suriye hamlesi Türkiye için de önem taşıyor
AB’nin Suriye ile ekonomik ilişkilerini genişletme girişimi, Türkiye açısından da yakından takip ediliyor. Suriye ile kara sınırına sahip olan Türkiye, mevcut ticari ilişkileri ve bölgesel lojistik bağlantıları nedeniyle ülkenin yeniden inşa sürecinde önemli bir konumda bulunuyor.
Suriye’nin altyapı, enerji, konut, ulaşım ve sanayi alanlarında ihtiyaç duyduğu yatırımlar, Türk ve Avrupalı şirketler için potansiyel iş fırsatları oluşturuyor. AB’nin ticari ilişkileri kurumsal bir anlaşma çerçevesine taşıması, Avrupa şirketlerinin Suriye pazarındaki faaliyetlerini artırabilir. Bu gelişme Türk şirketleri açısından yeni ortaklık ve tedarik olanakları yaratırken özellikle altyapı ve sanayi projelerinde rekabeti de artırabilir.
Ancak AB ile Suriye arasında hazırlanacak anlaşmanın Türkiye’ye doğrudan gümrük avantajı sağlayacağı anlamına gelmiyor. Türkiye’nin olası ekonomik kazanımları; Suriye’deki yatırım koşullarına, ticari düzenlemelere ve Türk şirketlerinin projelerde üstleneceği rollere bağlı olacak.
Brüksel’in önündeki süreç, 2008 tarihli anlaşmanın imzaya hazırlanması ve güncellenmiş metin için müzakere yetkisinin alınmasıyla şekillenecek. Anlaşmanın ticaret ve yatırımlara etkisi ise hukuki içeriğin yanı sıra Suriye’deki siyasi ve ekonomik reformların seyrine bağlı olacak.

